Παρασκευή, 14 Σεπτεμβρίου 2018

Τι γύρευαν οι γαριβαλδινοί στην Κρήτη;

Γαριβαλδινοί στην Κρήτη

Σημειώσεις πάνω στο ημερολόγιο του Giovanni Pasculli "Αποστολή στην Κρήτη 1866-67"



Το Αρκάδι είναι ένας κλασικός προορισμός των ημερήσιων σχολικών εκδρομών των νομών της Κρήτης, λόγω κυρίως της ιστορικής Μονής που βρίσκεται εκεί. Τον Μάρτη του 1866 ξεκίνησε άλλη μια κρητική επανάσταση και η Μονή Αρκαδίου, σε κάποια αρχική φάση, αποτέλεσε κάτι σαν διοικητικό κέντρο του αγώνα. Εκεί κάνανε συσκέψεις οι καπετάνιοι όλων των επαρχιών. Οι τουρκοαιγύπτιοι την περικύκλωσαν στις 9 Νοέμβρη του ίδιου έτους και ο ηγούμενος Γαβριήλ (σ.σ. στην πραγματικότητα, ο αντάρτης Κωνσταντίνος Γιαμπουδάκης-ο ηγούμενος είχε σκοτωθεί, αλλά έτσι έμεινε στη λαϊκή παράδοση), φοβούμενος εύλογα την σφαγή, προτίμησε, αντί να παραδώσει το μοναστήρι με τις εκατοντάδες γυναικόπαιδα και τους τραυματίες που είχαν βρει καταφύγιο μέσα, να βάλει φωτιά στην μπαρουταποθήκη και έτσι να ανατιναχτούν όλοι• κρητικοί και τούρκοι, άμαχοι και στρατιώτες. Οι νεκροί ήταν εκατοντάδες και ο κρότος της έκρηξης ακούστηκε-είπανε-μέχρι τον Χάνδακα. Το ολοκαύτωμα του Αρκαδίου δεν ακούστηκε μόνο εκεί• ακούστηκε και από φιλελεύθερα αυτιά στην Ευρώπη, όπου αφενός ο επαναστατικός αναβρασμός του 1848 δεν είχε κοπάσει (τουναντίον, το 1871 θα γίνει η Κομμούνα του Παρισίου-γεγονός τεράστιας πολιτικής σημασίας όπως αποδείχτηκε στη συνέχεια) και αφετέρου το λεγόμενο Ανατολικό Ζήτημα (η διάλυση της οθωμανικής αυτοκρατορίας) ήταν ένα σημαντικό στη διεθνή πολιτική σκηνή πεδίο παρέμβασης για τα κράτη που είχαν διαμορφωθεί στον ευρωπαϊκό χώρο τον 19ο αιώνα. Η αναμέτρηση των φιλελεύθερων και των μοναρχικών συνεχιζόταν, όσο συνεχιζόταν η διαμόρφωση εθνικών κρατών, όπως και η διάδοση προοδευτικών ιδεών-δημοκρατικών, σοσιαλιστικών, αντικληρικαλικών. Μέσα σ'αυτό το πλαίσιο, περίπου διακόσιοι ιταλοί γαριβαλδινοί (δηλαδή οπαδοί του Ιωσήφ Γαριβάλδη και της ιδεολογίας του) πήγαν εθελοντικά στην Κρήτη τον χειμώνα του 1866 προς 1867 να ενισχύσουν τους επαναστάτες. Επικεφαλής ενός αποσπάσματος αυτών ήταν ο Τζιοβάννι Πασκούλλι (Giovanni Pasculli), ο συγγραφέας του βιβλίου "Αποστολή στην Κρήτη", εκδ. Βικελαίας Δημοτικής Βιλιοθήκης 2018 σε μετάφραση της Κατερίνας Παπαδάκη, το οποίο στην πραγματικότητα είναι ένα ημερολόγιο, μέρα προς μέρα, της σύντομης παραμονής του στο νησί.

Σάββατο, 1 Σεπτεμβρίου 2018

Μικρά της Ιστορίας ΧΙΙ (Η μπαλαρίνα που έκρυβε τον Πρόεδρο Γκονζάλο)

Η μπαλαρίνα που έκρυβε τον Πρόεδρο Γκονζάλο


Στο μακρινό Περού
μια δασκάλα του χορού
αψήφησε το κράτος.
Κάποιοι είπανε για λάθος
και στις δίκες του σωρού
την κυνήγησαν με πάθος.

Εκείνο που περισσότερο άρεσε στη Μαρίτσα Γκαρρίδο Λέκκα ήταν ο χορός. Από τα πρώτα χρόνια της εφηβείας της μέχρι σήμερα, που είναι πενήντα τριών χρονών, δεν σταμάτησε ποτέ να τον απολαμβάνει, να εκφράζεται μέσω αυτού, ακόμα και υπό συνθήκες δύσκολες,  έως και απάνθρωπες.

Τετάρτη, 1 Αυγούστου 2018

Μικρά της Ιστορίας ΧΙ (Στο Έβερεστ)

Ο θάνατος του Τζώρτζ Μάλλορυ


[...] Αντίθετα, οι άνθρωποι δεν ωθήθηκαν ποτέ από το ένστικτο, ενώ από πολύ νωρίς αποδεσμεύτηκαν από τα δεσμά που τους κρατούσαν δεμένους σε έναν τόπο. Οι φυλές των παλαιολιθικών ανθρώπων, συνεχώς και πολύ εύκολα, έφευγαν από τον ένα τόπο για να παν σε άλλον.
Φυσικά δεν ήταν μόνο η αναζήτηση τροφής που τους έσπρωχνε να μετακινούνται. Βασικό κίνητρο ήταν και η ικανοποίηση της έμφυτης περιέργειας, που χαρακτηρίζει το είδος άνθρωπος ο έμφρων. Θέλανε να μάθουν τι έκρυβε πίσω του το βουνό που έφραζε το δρόμο τους, πού ακουμπούσαν οι άκρες του ουράνιου τόξου, τί βρισκόταν πέρα από τη γραμμή του ορίζοντα. [...]
Από την εισαγωγή του βιβλίου του Δημ.Σαραντάκου
"Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων", Εκδ.Γνωση 2011



Αυτό είναι το πτώμα του Τζωρτζ Λη Μάλλορυ, του Εγγλέζου ορειβάτη που πρώτος επιχείρησε να πατήσει το Έβερεστ το 1924. Το πτώμα του μουμιοποιήθηκε και βρέθηκε μετά από 75 ολόκληρα χρόνια. Από τότε ξεκίνησε μια κουβέντα, αν κατάφερε τελικά να φτάσει και έπεσε μετά, στην κατάβαση. Οι πιθανότητες να σκοτωθεί κατεβαίνοντας ένας ορειβάτης του Έβερεστ είναι 4,5 φορές περισσότερες απ' ό,τι ανεβαίνοντας. Το μυστήριο θα λυθεί όταν βρεθεί και το πτώμα του συνοδού του, ο οποίος λεγόταν Ιρβάιν και είχε τη φωτογραφική μηχανή για να απαθανατίσει την στιγμή. Πέσανε μαζί γιατί ο ένας ήταν δεμένος με τον άλλον, όμως το πτώμα του δεύτερου ποτέ δεν βρέθηκε.

Παρασκευή, 6 Ιουλίου 2018

Τι έγινε στη Βενεζουέλα επί Τσάβες;


ΒΕΝΕΖΟΥΕΛΑ: Η ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ


Σημείωμα: Το άρθρο γράφτηκε το 2008 (για αυτό και το άρθρο κλείνει με τη φράση: Το άμεσο μέλλον θα δείξει αν τα πράγματα πάνε έτσι ή αλλιώς), πολύ πριν η "μπολιβαριανή" κυβέρνηση της Βενεζουέλας δείξει τα εμφανή σημάδια αποσύνθεσης και πολύ πριν ξεσπάσει η κοινωνική κρίση στη λατινοαμερικάνικη χώρα.  Σήμερα τα πράγματα είναι ρευστά. Παρόλη την εντατική προσπάθεια (με κάθε μέσο) της αντιπολίτευσης και των αφεντικών της να ανατρέψουν την κυβέρνηση (του Νικολάς Μαδούρο-ο Τσάβες έχει πεθάνει από το 2013), αυτή δείχνει ότι διαθέτει ακόμα σημαντική λαϊκή υποστήριξη. Ένας από τους λόγους είναι οι μεταρρυθμιστικές πολιτικές που ακολουθήθηκαν σε όλο το προηγούμενο διάστημα και απέδωσαν καρπούς για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους, που για δεκαετίες ζούσαν στην απόλυτη εξαθλίωση. Η κοινωνική θέση τους πλεον βελτιώθηκε ή γεννήθηκε μια συγκεκριμένη προσδοκία ότι θα βελτιωθεί περαιτέρω. Μια από αυτές τις πολιτικές, ακόμα και αν δεν υλοποιήθηκε όπως είχε σχεδιαστεί, ήταν η αγροτική μεταρρύθμιση, από την οποία μπορεί κάποιος να καταλάβει πολλά και για το πολιτικό προφίλ του καθεστώτος που υπάρχει στη Βενεζουέλα, τις πολιτικές κατευθύνσεις. Όπως και για την κατάρρευση των προσδοκιών αυτών που περίμεναν ότι η περιβόητη "μπολιβαριανή διαδικασία" θα εξελισσόταν αλλιώς-προς έναν σοσιαλισμό. Πλέον μπορούν να βγουν ασφαλή συμπεράσματα "για το που πάνε τα πράγματα", τώρα που και αυτή η μεταρρυθμιστική ορμή έχει σταματήσει.

Κυριακή, 1 Ιουλίου 2018

Μικρά της Ιστορίας Χ (Ψυχροπολεμικά Μούντιαλ)

Το «Θαύμα της Βέρνης»

και άλλες ψυχροπολεμικές καταστάσεις σε Μούντιαλ



Εισαγωγή

Τα «Μικρά της Ιστορίας» καταπιάνονται αυτήν την φορά με το ποδόσφαιρο, ειδικά με το Μούντιαλ, και ειδικότερα με τα ματς του παγκοσμίου πρωταθλήματος όπου έγιναν μεγάλες διαιτητικές "σφαγές", στησίματα και γενικά αδικίες. Και επειδή αυτά τα ματς είναι μπόλικα, τα "Μικρά της Ιστορίας" θα περιοριστούν σε εκείνα που συζητήθηκαν περισσότερο. 

Τρίτη, 12 Ιουνίου 2018

Διάλογοι του Παζολίνι (IV)

Οι "Διάλογοι" του Πιερ Πάολο Παζολίνι (ΙV)



Εισαγωγή

Στην επιστολή που ακολουθεί εκφράζεται η (σύμφωνα με τον Π.Π.Παζολίνι, ωραιότερη στη ζωή ενός ανθρώπου) αγωνία του «θέλω να διαβάσω, θέλω να μάθω», όχι από έναν, για παράδειγμα, σαραντάχρονο που νιώθει ότι έχασε τον χρόνο του αμελώντας το διάβασμα και νιώθει την τρομερή έλλειψη, αλλά από έναν εικοσάχρονο, του οποίου όλη η ζωή βρίσκεται μπροστά στο κάτω κάτω. Είναι δηλαδή μια αγωνία που δεν εμπεριέχει κάποια απογοήτευση για τον χρόνο που χάθηκε (σύνηθες σε πολλούς ανθρώπους), αλλά για τον τρόπο που δεν βρίσκεται, για τα χρήματα που δεν υπάρχουν. Για τον Παζολίνι το δεύτερο δεν είναι πρόβλημα άξιο λόγου, αφού δεν κάνει την παραμικρή νύξη για αυτό. Πιστεύει (προφανώς) ότι θα βρεθεί κάπως η άκρη. Το πρώτο όμως του φαίνεται συναρπαστικό. Επειδή φανερώνει την ειλικρινή θέληση του εικοσάχρονου να μορφωθεί, να γνωρίσει την κουλτούρα.
(μέσα σε αγκύλες κάποιες δικές μου προσθήκες)

Τρίτη, 5 Ιουνίου 2018

Το σύντομο καλοκαίρι της αναρχίας (μικρό διήγημα)

Tο σύντομο καλοκαίρι της αναρχίας (μικρό διήγημα)


Διάβαζα την περασμένη Κυριακή ένα κείμενο στην εφημερίδα του πατέρα μου. Αναφερόταν στον Δανό φιλόσοφο Σόρεν Κίρκεγκωρ και έγραφε πως κατ’ αυτόν  η απόφαση είναι μια στιγμή τρέλας. Και πως πρέπει να κυνηγάμε τα διλήμματα διότι η απάντηση που θα δώσουμε σε αυτά θα είναι με γνώμονα την ελευθερία μας, δηλαδή την ουσία της ύπαρξης μας. Μου άρεσε πολύ η τελευταία φράση. Η ελευθερία…η τρέλα…το δίλημμα…λέξεις που θα τις ζωγράφιζα παραμορφωμένες, να επαναλαμβάνονται περιστρεφόμενες, σαν μια ρόδα που γυρίζει τόσο γρήγορα  και οι ακτίνες της, όλες οι λεπτομέρειές της,  εξαφανίζονται. Μια ρόδα σε άσπρο φόντο. Το αν θα πράξουμε-συνέχιζε-το σωστό είναι αδύνατο να το ξέρουμε δεν έχουμε εγγυήσεις για αυτό.

Παρασκευή, 1 Ιουνίου 2018

Μικρά της Ιστορίας IX (Το τέλος του Γιοακίμ Πάιπερ)

Εγκλήματα και (αργοπορημένη) τιμωρία

Το τέλος του Γιοακίμ Πάιπερ



Η δικαιοσύνη είναι σαν ένα τραίνο που έρχεται πάντα με καθυστέρηση.
(Γιεβγκένι Γιεφτουσένκο)

Ήδη πριν ακόμα τελειώσει ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος τέθηκε απ' τους Συμμάχους το ζήτημα της απόδοσης δικαιοσύνης για τα ναζιστικά εγκλήματα. Δεν είναι αντικείμενο του παρόντος κειμένου η ανάλυση των απόψεων που εκφράστηκαν πάνω σ' αυτό, όμως η πραγματικότητα έδειξε ότι οι διακηρύξεις έμειναν στα παχιά λόγια: πάρα πολλοί από τους ναζί την γλύτωσαν. Ένα μέρος αυτών (σκανδαλωδώς) αθωώθηκε, ένα άλλο μέρος εξέτισε ελαφρές ποινές και κάποιοι άλλοι καταδικάστηκαν, μεν, σε θάνατο, αλλά στην πορεία έλαβαν χάρη. Ένας από τους τελευταίους ήταν ο Γιοακίμ Πάιπερ. Καταδικάστηκε σε θάνατο, αφέθηκε ελεύθερος και τελικά η δικαιοσύνη ήρθε πολύ αργότερα, σαν αργοπορημένο τραίνο-όπως θα έλεγε ο Γιεβγκένι Γιεφτουσένκο,-από κει που δεν το περίμενε.

Πέμπτη, 3 Μαΐου 2018

Οι "Διάλογοι" του Παζολίνι (ΙΙΙ)

Οι "Διάλογοι" του Πιερ Πάολο Παζολίνι (ΙIΙ)


Εισαγωγή

"Τι θα ήμουν αν ή αν δεν....". Το αιώνιο ερώτημα που έχει τεθεί (με θετικό ή αρνητικό τρόπο) σε όλους τους ανθρώπους κάποιες στιγμές της ζωής τους, και που ποτέ δεν θα πάρει ασφαλή απάντηση. Αν η διαμόρφωση ενός χαρακτήρα είναι μια τεράστια, πολύπλοκη και σύνθετη αλληλεπίδραση φυσικών, κοινωνικών, βιολογικών και λοιπών παραγόντων, μια απάντηση στο εναλλακτικό παρελθόν, παρόν και μέλλον θα προϋπόθετε τον συνυπολογισμό όλων αυτών, κάτι το οποίο είναι φύσει αδύνατον. Διότι αφενός πολλοί από αυτούς επιδρούν στην προσωπικότητα ενός ανθρώπου με τρόπο μη συνειδητό και αφετέρου δεν επιδρούν με τον ίδιο τρόπο και την ίδια ένταση για όλους τους ανθρώπους. Ενδεχομένως η ψυχανάλυση να έδινε κάποια απάντηση, όμως το ίδιο το ερώτημα είναι μάταιο: το παρελθόν δεν αλλάζει και αφού δεν αλλάζει η συζήτηση είναι θεωρητική. Πάντως τέτοια ερωτήματα πιθανόν να είναι χρήσιμα σε έναν άνθρωπο για τον εντοπισμό των ελαττωμάτων του χαρακτήρα του και τη βελτίωσή του ή για την επιβεβαίωση των αναγκών του, που έμειναν ανεκπλήρωτες λόγω κάποιων γεγονότων του παρελθόντος.
 [Η μετάφραση είναι δική μου και τα κείμενα στις αγκύλες είναι προσθήκες δικές μου, η επιμέλεια του κειμένου της Ζωής Σ.]

Τρίτη, 1 Μαΐου 2018

Μικρά της Ιστορίας VIIΙ (Η κατάρα του Ταμερλάνου)

Η Κατάρα του Ταμερλάνου

Δεισιδαιμονία και πολιτικές αντιδράσεις


Ο Μιχαήλ Γερασίμωφ
Στις 15 Ιούνη 1941 η αρχαιολογική σχολή του Πανεπιστημίου της Λένινγκραντ οργάνωσε μια αποστολή αρχαιολόγων στη Σαμαρκάνδη του Ουζμπεκιστάν της Σοβιετικής Ένωσης, με σκοπό να ανοίξουν το ταφικό σύμπλεγμα Γκουτ-ε-Αμίρ (Gut e Amir) όπου είχε ταφεί ο Ταμερλάνος το 1405. Η πολυμελής αποστολή είχε επικεφαλής τον Μιχαήλ Γερασίμωφ και αποτελούνταν από αρχαιολόγους, ιστορικούς, ανθρωπολόγους, συγγραφείς, καμεραμάν κλπ. Ο Γερασίμωφ ήταν ονομαστός ανθρωπολόγος και ιστορικός της ΕΣΣΔ, ειδικός στο να ανασυνθέτει τα σώματα και τα πρόσωπα των σκελετών και κρανίων στα αρχαιολογικά ευρήματα. Οι μέθοδοί του έγιναν παγκοσμίως γνωστές αργότερα, κατά τη δεκαετία του '50, μετά το φημισμένο άνοιγμα του τάφου του Ταμερλάνου, του επονομαζόμενου και "Ξίφους του Ισλάμ" και την μελέτη των οστών του. Ακολούθησε η εργασία πάνω  στον Ιβάν τον Τρομερό και άλλους. Παρέδωσε διαλέξεις στην Ευρώπη προσκεκλημένος από διάφορα πανεπιστήμια και πέθανε στην Μόσχα το 1970. Πάνω από διακόσιες αναπαραστάσεις προϊστορικών και ιστορικών προσώπων που δημιούργησε, κοσμούν διάφορα μουσεία χωρών της πρώην ΕΣΣΔ.